Hormonlu Spiral ve Spiral Çeşitleri: Zararları, Yan Etkileri, Kimlere Uygun?

Spiral (Rahim İçi Araç) Nedir?

Spiral, tıp dilinde rahim içi araç (RİA) olarak adlandırılan, rahim içine yerleştirilen küçük bir doğum kontrol yöntemidir. Uzun süre etkili olması ve her gün bir şey yapmayı gerektirmemesi nedeniyle en çok tercih edilen yöntemlerden biridir.

Kullanıcıdan hiçbir günlük işlem beklemediği için, "unutma" kaynaklı başarısızlık riski taşımaz. Bu, hap gibi düzenli kullanım gerektiren yöntemlerden en önemli farkıdır.

Spiral Çeşitleri

Temel olarak iki tip vardır ve etki mekanizmaları birbirinden tamamen farklıdır.

Hormonlu Spiral

İçinde levonorgestrel adı verilen bir progestin hormonu bulunur ve bunu rahim içine çok düşük dozda, yavaşça salar. Piyasada bilinen isimlerle de anılır.

Etki biçimi:

Hormon rahim içinde etkisini gösterdiği için, kana geçen miktar hap gibi ağızdan alınan yöntemlere kıyasla çok düşüktür. Bu, hormonun sistemik etkilerinin daha sınırlı olmasını sağlar.

Bakır Spiral

Hormon içermez. Plastik gövde üzerine sarılmış bakır tel bulunur. Bakır iyonları rahim içinde spermin hareketini ve yumurtayı dölleme yeteneğini bozar; ayrıca rahim içinde döllenmiş yumurtanın tutunmasını zorlaştıran bir ortam oluşturur.

Hormon almak istemeyen ya da hormonun uygun olmadığı kadınlar için önemli bir seçenektir.

İki Tip Arasındaki Temel Farklar

| | Hormonlu spiral | Bakır spiral |

|---|---|---|

| Hormon | Var (rahim içi, düşük doz) | Yok |

| Adet kanaması | Genellikle azalır, bazılarında tamamen kesilir | Genellikle artar |

| Adet ağrısı | Genellikle azalır | Artabilir |

| Ek kullanım alanı | Aşırı adet kanaması ve ağrılı adette tedavi amaçlı da kullanılabilir | Yok |

| Acil korunma | Uygun değil | Belirli bir süre içinde uygun olabilir |

Ayrıca çerçevesiz tipler de vardır; bunlardan biri hakkında Gynefix nedir, güvenli midir yazımızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Genel bilgi için rahim içi araç (Gynefix) sayfamıza da bakabilirsiniz.

Hormonlu Spiralin Zararları ve Yan Etkileri

Bu, en çok merak edilen başlıktır ve dürüst bir cevabı hak eder. Spiralin "zararı" ile "yan etkisi" farklı şeylerdir: yan etkiler çoğu zaman geçici uyum sorunlarıdır; kalıcı zarar ise beklenen bir durum değildir.

Sık Görülen ve Genellikle Geçici Olanlar

Nadir Ama Bilinmesi Gerekenler

Hormonlu Spiral Kilo Aldırır mı?

Sık sorulan bu soruya net cevap: hormonlu spiralin belirgin kilo aldırdığını gösteren güçlü bir kanıt yoktur. Bir kısım kullanıcı kilo artışı tarif eder, ancak bu artışın spirale mi yoksa yaşla, yaşam tarzıyla ve beslenmeyle ilgili değişikliklere mi bağlı olduğu çalışmalarla net biçimde ayrıştırılamamıştır.

Kilo artışı belirgin ve hızlıysa, bunu doğrudan spirale bağlamak yerine tiroid işlevleri ve diğer nedenlerin değerlendirilmesi daha doğrudur.

Spiral Ne Zaman Takılır?

Takılma zamanı kişinin durumuna göre planlanır. Yaygın tercih edilen zamanlar:

Adet görmüyorsanız da takılabilir; bu durumda gebelik olmadığının doğrulanması gerekir.

Takılma İşlemi Nasıl Yapılır, Acıtır mı?

İşlem muayenehane koşullarında yapılır ve genellikle birkaç dakika sürer. Rahim ağzından ince bir aplikatörle spiral rahim içine yerleştirilir.

Ağrı algısı kişiden kişiye belirgin şekilde değişir. Çoğu kadın adet krampına benzer, kısa süren bir ağrı tarif eder. Doğum yapmamış kadınlarda işlem biraz daha rahatsız edici olabilir. İşlem öncesi ağrı kesici kullanımı ve gerektiğinde lokal anestezi bu konuda yardımcı olur — endişeniz varsa bunu işlem öncesinde konuşmanız gerekir.

Spiral Kayması Nasıl Anlaşılır?

Spiralin ucunda vajinaya uzanan ince ipler bulunur. Kendi kendine kontrol şu şekilde yapılır: temiz elle, parmakla vajina derinliğinde ipler hissedilir.

Değerlendirme gerektiren durumlar:

Bu durumlarda spiralin yerinde olup olmadığı ultrason ile kolayca kontrol edilir. Yeri kontrol edilene kadar ek korunma yöntemi kullanılmalıdır.

Spiral Varken Hamile Kalınır mı?

Spiral çok etkili bir yöntemdir, ancak hiçbir yöntem yüzde yüz değildir. Gebelik en sık spiralin yerinden kayması ya da düşmesi durumunda görülür.

Spiral kullanırken adetiniz gecikirse gebelik testi yaptırmanız gerekir. Test pozitifse beklemeden hekime başvurulmalıdır — çünkü spiral varlığında gelişen gebeliklerde dış gebelik olasılığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Spiral Ne Zaman ve Nasıl Çıkarılır?

Her spiral tipinin kendine özgü bir kullanım süresi vardır; bu süre takılırken size söylenir ve takip kartınıza yazılır.

Çıkarma, takmadan daha kolay ve daha kısa bir işlemdir: ipler tutularak spiral çekilir. Genellikle birkaç saniye sürer.

Süresi dolmadan da istediğiniz zaman çıkarılabilir. Gebelik planlıyorsanız çıkarıldıktan sonra doğurganlık genellikle hızla geri döner; ek bir bekleme süresi gerekmez.

İpler görünmüyorsa çıkarma işlemi yine yapılabilir; bu durumda ultrason eşliğinde ya da gerekirse histeroskopi ile spiralin yeri belirlenir.

Kimler Spiral Kullanamaz?

Spiral çoğu kadın için uygundur, ancak bazı durumlarda tercih edilmez:

Bu değerlendirme muayene, ultrason ve öykü ile yapılır. Diğer korunma seçeneklerinin karşılaştırması için aile planlaması sayfamıza bakabilirsiniz.

Maliyeti Hangi Kalemler Belirler?

Sağlık hizmetlerinde fiyat bilgisinin ilan yoluyla paylaşılması mevzuat gereği mümkün değildir; ayrıca hangi tipin uygun olduğu muayene edilmeden bilinemez.

Maliyeti belirleyen kalemler şunlardır: ön değerlendirme muayenesi ve ultrason, seçilen spiralin tipi (hormonlu ya da bakırlı, marka ve kullanım süresi farklıdır), takılma işleminin yapılacağı yer, ağrı kontrolü için ek bir yöntem gerekip gerekmediği, takılma sonrası yer kontrolü ve düzenli kontrol muayeneleri.

Kıyaslama yaparken tek bir kaleme değil, kullanım süresinin tamamına yayılan kapsama bakmak daha doğru bir yöntemdir; spiral yıllarca kullanılan bir yöntemdir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalı?

---

*Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Hangi yöntemin sizin için uygun olduğu muayene sonrası belirlenir.*

Kaynaklar